چنين گفت كه پدر او سلطنت خود را با ملايمت و ملاطفت آغاز كرد ، اما چون همه رعايا يا بعضى از آنها قدر او را ندانستند و فرمان نبردند ، سختى پيش گرفت و خون بسيار بريخت « 1 » . اين مطالب كمابيش مجعول به نظر ميآيد ، ولى از مجموع آنها ميتوان استنباط كرد ، كه يزدگرد شهريارى با اراده بوده و بالطبع ميل بنيكوكارى داشته ، لكن چون براى حفظ تاج و تخت از تجاوزات طبقه ممتاز وارد كشمكش گرديد ، مجبور بارتكاب ظلم و جور بسيار شد « 2 » . ميان دو دولت بزرگ صلح واقع شد و كار بدانجا كشيد ، كه حتى يزدگرد تئودوسيوس دوم « 3 » را كه طفلى صغير بود « 4 » ، در تحت حمايت خويش گرفت . البته اين عمل ادب صرف بود و هيچ اهميت واقعى نداشت . شاهنشاه به عهده شناخت ، كه بين دولت و اتباع عيسوى او طريقه و روشى معين برقرار باشد . پس از طرف دولت روم شرقى هيئتى برياست ماروثا « 5 » اسقف مايفرقط ( ميافرقين ) بدربار يزدگرد فرستاده شد . ماروثا بسبب سيماى موقر و هيئت مجللى كه داشت ، در نظر شاهنشاه مطبوع افتاد ، چنان كه فرمان داد كليساهائى را كه خراب كرده بودند ، مجددا بنا كنند ، و رعايايى را ، كه بجرم عيسويت بزندان افتاده بودند ، آزادى دهند . بروحانيون عيسوى نيز اجازه داده شد ، كه به همه جاى مملكت سفر كنند . علاوه‌بر آن ماروثا بپادشاه قبولانيد ، كه يك مجمع دينى در سلوكيه تشكيل دهد ، تا امور عيسويان را حل و عقد نمايند و توحيد فرق عيسوى در ايران نيز تأمين گردد . اين مجمع كه

--> ( 1 ) - طبرى ، ص 865 ، نلدكه ، ص 104 . ( 2 ) - راجع باصلاح تقويم در زمان يزدگرد اول ، كه بيرونى بدان اشاره كرده : ر ك نيبرگ ، دين ، ص 44 - 41 . تقويم در اثر عدم رعايت روزهاى اضافى مغشوش شده بود و يزدگرد با افزودن دو ماه بيك سال آن را منظم كرد . ( سال 401 ؟ ) . ( 3 ) - Theodosius ( 4 ) - پروكوپيوس كتاب 2 ، بند 1 . ( 5 ) - Marutha